Poznaj swojego sprzymierzeńca w koncentracji uwagi

Był dokładnie 6 czerwca 2003 r. kiedy to David Fish – nauczyciel z Las Vegas jechał autem do pracy. To był ostatni dzień szkoły przed wakacjami, a David odczuwał duże zmęczenie z powodu licznych zajęć w szkole i w domu. Zazwyczaj podwoził do przedszkoli swoje dzieci i znajomych, ale teraz tym razem miał podwieźć tylko swojego 7 – miesięcznego synka do opiekunki. Po drodze zatrzymał się na chwilę, aby napić się kawy. Zwykle robił to już po odwiezieniu dzieci, ale tym razem zrobił to wcześniej. Po zakończeniu swojej pracy, kiedy podszedł do samochodu, zobaczył swoje dziecko, które zapomniał przed pracą zawieźć do opiekunki. Leżało ono przez 8 godzin w samochodzie w prawie 40 stopniowym upale. Interwencja lekarzy nie pomogła i chłopiec zmarł.

W tym miejscu warto dodać, że David był kochającym ojcem i bardzo dbał o swoje dzieci.

Podobna sytuacja miała miejsce w 2011 roku w Teramo we Włoszech, kiedy to pracujący jako wykładowca ojciec zapomniał o swojej pozostawionej w samochodzie 22 miesięcznej córce.

W tym miejscu moglibyśmy stwierdzić, że David Fish po prostu zapomniał o swoim dziecku w samochodzie. A dokładniej? Odpowiada za to tzw. błąd pamięci prospektywnej, czyli zapomnienie o konieczności wykonania działania (np. zabrania dziecka) za jakiś czas (np. po przejechaniu jakiejś trasy).

Czym  właściwie jest pamięć prospektywna? Niektórzy badacze pamięci (np. Uttl) uważają, że nasza pamięć prospektywna to nic innego jak „zdolność do uświadomienia sobie wcześniejszego planu/zamiaru w odpowiednim miejscu i czasie”. Przykładowo –  wracając z pracy i przechodząc obok sklepu spożywczego przypominamy sobie o tym, że zaplanowaliśmy zrobić zakupy w tym sklepie.

Kiedy najczęściej Twoja pamięć prospektywna przestaje działać poprawnie i zapominasz o tym, co zamierzałeś w przyszłości zrobić? Dzieje się tak, gdy masz zbyt mało zasobów, które mogą być przeznaczone na pamiętanie o rzeczach, które chcesz zrobić.

Jakie są zaś pozostałe przyczyny?

Po pierwsze – może być to spowodowane stresem lub zmęczeniem

Po drugie – możesz być intensywnie pochłonięty czymś innym w czasie, kiedy miałeś pamiętać o zamierzonym działaniu (np. spotykasz dawno niewidzianego znajomego, albo rozmyślasz o czymś w czasie jazdy samochodem). Zatem kiedy angażujesz swoją uwagę w inne – bieżące zadania. Okazuje się, że nawet kilkusekundowe zajęcie się czymś może spowodować, że zdekoncentrujesz i zapomnisz o tym, co chciałeś zrobić.

Po trzecie – możesz zapomnieć o zrobieniu czegoś w przyszłości, jeśli Twój zamiar jest czymś nietypowym w Twojej rutynie dnia. W omówionym na wstępie przypadku David rozwoziłby kilkoro dzieci, w tym swojego syna – a po wypiciu kawy jechałby prosto do pracy

Po czwarte – Twój zamiar może sam o sobie nie przypomnieć – tzn. jeśli nie będziesz miał wskazówki w swoim otoczeniu, która przypomni Ci o Twoim zamiarze – tym łatwiej o nim zapomnisz. Przykładowo – jeśli przed zajęciami chcesz jeszcze oddać książki do biblioteki, to jeśli nie pozostawisz ich w widocznym miejscu – możesz zapomnieć je zabrać ze sobą przed wyjściem z domu.

Czym zatem są błędy pamięci prospektywnej?

Polegają one na tym, że zapominamy o konieczności wykonania działania, które ma być – z założenia – wykonane dopiero za jakiś czas. Musisz pamiętać o umówionym spotkaniu jutro o 10.00, o zrobieniu zakupów spożywczych w drodze do domu, o zadzwonieniu w sprawie naprawy kranu itd. Im więcej zadań do wykonania w przyszłości, tym bardziej Twoja pamięć prospektywna jest obciążona. Nie dziwi więc fakt, że błędy jej błędy mogą być odczuwane bardzo dotkliwie. W końcu to od jej sprawności zależy wykonywanie wielu Twoich codziennych czynności.

Ellis i Freeman uważają, że pamięć prospektywna obejmuje kilka faz różnych procesów poznawczych – od decyzji do zachowania się w określony sposób, do oceny rezultatów działania. Aby lepiej to zilustrować, posłużę się przykładem:

Zatrzymajmy się na chwilę przy fazie kodowania zamiaru – jest ona bardzo ważna i składa się z aspektu: że – co – kiedy. Ustalamy, że coś zrobimy, co dokładnie zrobimy i kiedy to zrobimy. Przykładowy zamiar: zażyję lekarstwa zaraz po pierwszym śniadaniu.

Równie istotną fazą jest wydobycie zamiaru, które może nastąpić na skutek kontekstu czasowego (np. jest godzina 10.00 więc mam odbyć spotkanie) lub zdarzeniowego (np. wiem, że mam zapytać współpracownika o wynik raportu, więc spotkanie tego pracownika będzie wskazówką do wykonania tego zamiaru, czyli do zapytania się o raport).

Jakie kryteria musi spełnić zdanie, aby mogło mieć związek z Twoją pamięcią prospektywną?

• Realizowane działanie musi być efektem Twojej świadomej decyzji o zachowaniu się w przyszłości w określony sposób.
• Wykonanie danego zadania musi być odroczone w czasie, tzn. możliwe do wykonania w przyszłości.
• Czas na wykonanie zadania musi być ograniczony. Przykładowo „Dziś rano muszę wysłać emaila do promotora” jest zadaniem prospektywnym, ale „Muszę napisać raport” nie jest zadaniem prospektywnym (nie ma tu bowiem określonego kontekstu czasowego).

Co zatem możesz zrobić, aby pamiętać o ważnym dla Ciebie zadaniu?

Jeśli w trakcie rozmowy ze znajomymi uświadomisz sobie, że miałeś jednemu z nich przekazać ważną informację (niezwiązaną z tematem rozmowy), to najlepiej, abyś zrobił  to od razu – odroczenie tego zamiaru może spowodować porażkę. Szczególnie negatywny wpływ na przypominanie zamiarów podczas okresu odroczenia ma nagłe zaabsorbowanie czymś zupełnie innym niż aktywność bieżąca, w trakcie której lub po której miałeś zrealizować swój zamiar. Przykładowo – jeśli miałeś wysłać newsletter zaraz po obiedzie, ale w trakcie Twojego obiadu zadzwonił telefon – istnieje większe prawdopodobieństwo, że zapomnisz o wysyłce newslettera. Do niektórych zadań, które mają wyraźnie określony czas np. spotkanie z kolegą o 10.00 w sobotę, możesz oczywiście zastosować przypominajkę w swoim telefonie.

Podsumowując – dobrze działająca pamięć prospektywna skutecznie wspomaga Twoją koncentrację uwagi na ważnych zadaniach. Działa to też w drugą stronę – dzięki koncentracji uwagi możesz pamiętać o zadaniu, które chcesz wykonać za jakiś czas (np. żeby zadzwonić po południu do klienta), a tym samym możesz polepszyć działanie Twojej pamięci prospektywnej.

Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak możesz lepiej pamiętać o Twoich zamiarach – koniecznie zapisz się na mój newsletter i weź udział w jednym z moich webinariów. Przestawiam w nich skuteczne sposoby na wzmocnienie pamięci prospektywnej. I nie będę mówić o karteczkach samoprzylepnych – możesz  być spokojny 🙂

Zapraszam Cię również do skorzystania z darmowego ebooka. Przedstawiam w nim 3 sposoby, dzięki którym możesz zwiększyć swoją koncentrację uwagi.

Skorzystaj z nich już dziś!